SYSTEMY INTELIGENTNE

Modułowy plan wykładu

  1. Wstęp. Organizacja zajęć. Literatura, materiały.
  2. Przejawy inteligencji w świecie przyrody. Ile mózgu potrzeba?
  3. Inteligencja w bitach. Jak mierzyć inteligencję?
  4. Zanim maszyny zaczęły się uczyć. Sztuczna inteligencja reguł i jej granice.
  5. Jak maszyny się uczą? Od sztucznego neuronu do transformera.
  6. Współczesne zastosowania. Przykłady.
  7. Czy da się uregulować AI? Trzy modele: Unia Europejska, USA, Chiny.
  8. Technologia, wolność i bezpieczeństwo. Dylematy współczesnej cywilizacji.
    Debata oksfordzka (?) Przykładowe propozycje tez:
    • Proste, masowe decyzje administracyjne powinny być wydawane w pełni automatycznie przez systemy AI.
    • Za szkody wyrządzone przez system AI jego dostawca powinien odpowiadać na zasadzie ryzyka, niezależnie od winy.
    • Trenowanie i udostępnianie najpotężniejszych modeli AI powinno wymagać państwowej licencji.
    • AI Act bardziej osłabia Europę, niż chroni jej obywateli.
  9. Zaliczenie* (test, 11.12.2026, godz. 11:30 - 13:00, sala 214, Wydział Prawa UwB).
*Zgodnie z wytycznymi Rektora, podczas egzaminów i zaliczeń na Uniwersytecie w Białymstoku obowiązuje całkowity zakaz korzystania z zewnętrznych systemów sztucznej inteligencji, chyba że prowadzący wyraźnie określi zadanie jako wymagające ich użycia. Treść zarządzenia.

Wstęp

Literatura

[1] 2025: A. Dragan, Quo vaidis, Wyd. Otwarte, 2025

[2] 2024: M. Suleyman, M. Bhaskar, Nadchodząca fala. Sztuczna inteligencja, władza i najważniejszy dylemat ludzkości w XXI wieku, Wyd. Szczeliny, 2024

Literackie wizje sztucznej inteligencji

[3] 1971: S. Lem, Non serviam, opowiadanie ze zbioru Doskonała próżnia, 1971

[4] 1968: A. C. Clarke, Odyseja kosmiczna 2001, Wydawnictwo Poznańskie, 1990

Podcasty, wywiady, debaty...

Scenariusze rozwoju i inspirowane AI w kinematografii

[1] 1968: 2001: Odyseja kosmiczna, reż. Stanley Kubrick

[2] 1982: Łowca androidów (Blade Runner), reż. Denis Villeneuve

[3] 1984: Terminator, reż. James Cameron

[4] 1999: Matrix, reż. Lana i Lilly Wachowsky

[5] 2001: A.I. Sztuczna Inteligencja, reż. Steven Spielberg

[6] 2004: Ja, Robot, reż. Alex Proyas

[7] 2013: Ona (Her), reż. Spike Jonze

[8] 2014: Ex Machina, reż. Alex Garland

[9] 2017: Blade Runner: 2049, reż. Denis Villeneuve

Przejawy inteligencji w świecie przyrody

Ile mózgu potrzeba?

Pojęcia: teoria umysłu, test fałszywego przekonania, test lustra (Gallup), efekt Mądrego Hansa, uczenie się przez wykluczenie (pies Chaser), wgląd a zachowanie gatunkowe (wroniak Betty), pojęcia abstrakcyjne (papuga Alex), komunikacja symboliczna (taniec pszczoły), stygmergia, inteligencja zbiorowa (mrówki), inteligencja bez neuronów (śluzowiec), rozmiar mózgu a liczba neuronów w korze.

Inteligencja w bitach

Jak mierzyć inteligencję?

  1. Teoria inteligencji wielorakich - Howard Gardner
  2. Matematyczna teoria inteligencji - Marcus Hutter
  3. Inteligencja jako sprawność nabywania nowych umiejętności - Francois Chollet

Pojęcia: inteligencje wielorakie (Gardner), dostrzeganie analogii, kompresja danych (Hutter), złożoność Kołmogorowa, brzytwa Ockhama, uniwersalny kompresor, matryce Ravena, sprawność w nabywaniu umiejętności (Chollet), test ARC-AGI.

Zanim maszyny zaczęły się uczyć

Sztuczna inteligencja reguł i jej granice

  1. Maszyna analityczna Charlesa Babbage'a (1834-1837), Ada Lovelace - pierwsza programistka.
  2. Alan Turing (1950). Maszyna Turinga, test Turinga, hipoteza Churcha-Turinga.
  3. Pojęcie "sztucznej inteligencji" (Dartmouth, 1956)
  4. Nagroda Loebnera.
  5. Boty konwersacyjne (chatbots).
    • ELIZA (Joseph Weizenbaum, 1964-1967) [ELIZA 1, ELIZA 2]
    • ALICE (Richard Wallace, 1995)
    • MITSUKU (KUKI) (Steve Worswick, 2005) [MITSUKU (już nie działa), KUKI]
  6. John Searle - "Chiński pokój" i spór o rozumienie.
  7. Gra w szachy - programy regułowe (algorytmy typu brute force)

Pojęcia: maszyna analityczna Babbage'a, maszyna Turinga, test Turinga, hipoteza Churcha-Turinga, algorytm, czatbot, chiński pokój (Searle), składnia a semantyka, algorytmy brute force

Maszyny uczące się

Od pudełek po zapałkach do Nagrody Nobla

Jak to działa?

Od sztucznego neuronu do transformera