SYSTEMY INTELIGENTNE
Modułowy plan wykładu
- Wstęp. Organizacja zajęć. Literatura, materiały.
- Przejawy inteligencji w świecie przyrody. Ile mózgu potrzeba?
- Inteligencja w bitach. Jak mierzyć inteligencję?
- Zanim maszyny zaczęły się uczyć. Sztuczna inteligencja reguł i jej granice.
- Jak maszyny się uczą? Od sztucznego neuronu do transformera.
- Współczesne zastosowania. Przykłady.
- Czy da się uregulować AI? Trzy modele: Unia Europejska, USA, Chiny.
- Technologia, wolność i bezpieczeństwo. Dylematy współczesnej cywilizacji.
Debata oksfordzka (?) Przykładowe propozycje tez:
- Proste, masowe decyzje administracyjne powinny być wydawane w pełni automatycznie przez systemy AI.
- Za szkody wyrządzone przez system AI jego dostawca powinien odpowiadać na zasadzie ryzyka, niezależnie od winy.
- Trenowanie i udostępnianie najpotężniejszych modeli AI powinno wymagać państwowej licencji.
- AI Act bardziej osłabia Europę, niż chroni jej obywateli.
- Zaliczenie* (test, 11.12.2026, godz. 11:30 - 13:00, sala 214, Wydział Prawa UwB).
*Zgodnie z wytycznymi Rektora, podczas egzaminów i zaliczeń na Uniwersytecie w Białymstoku obowiązuje całkowity zakaz korzystania z zewnętrznych systemów sztucznej inteligencji, chyba że prowadzący wyraźnie określi zadanie jako wymagające ich użycia. Treść zarządzenia.
Wstęp
Literatura
Debata oksfordzka (?) Przykładowe propozycje tez:
- Proste, masowe decyzje administracyjne powinny być wydawane w pełni automatycznie przez systemy AI.
- Za szkody wyrządzone przez system AI jego dostawca powinien odpowiadać na zasadzie ryzyka, niezależnie od winy.
- Trenowanie i udostępnianie najpotężniejszych modeli AI powinno wymagać państwowej licencji.
- AI Act bardziej osłabia Europę, niż chroni jej obywateli.
[1] 2025: A. Dragan, Quo vaidis, Wyd. Otwarte, 2025
[2] 2024: M. Suleyman, M. Bhaskar, Nadchodząca fala. Sztuczna inteligencja, władza i najważniejszy dylemat ludzkości w XXI wieku, Wyd. Szczeliny, 2024
Literackie wizje sztucznej inteligencji
[3] 1971: S. Lem, Non serviam, opowiadanie ze zbioru Doskonała próżnia, 1971
[4] 1968: A. C. Clarke, Odyseja kosmiczna 2001, Wydawnictwo Poznańskie, 1990
Podcasty, wywiady, debaty...
Scenariusze rozwoju i inspirowane AI w kinematografii
[1] 1968: 2001: Odyseja kosmiczna, reż. Stanley Kubrick
[2] 1982: Łowca androidów (Blade Runner), reż. Denis Villeneuve
[3] 1984: Terminator, reż. James Cameron
[4] 1999: Matrix, reż. Lana i Lilly Wachowsky
[5] 2001: A.I. Sztuczna Inteligencja, reż. Steven Spielberg
[6] 2004: Ja, Robot, reż. Alex Proyas
[7] 2013: Ona (Her), reż. Spike Jonze
[8] 2014: Ex Machina, reż. Alex Garland
[9] 2017: Blade Runner: 2049, reż. Denis Villeneuve
Przejawy inteligencji w świecie przyrody
Ile mózgu potrzeba?
Pojęcia: teoria umysłu, test fałszywego przekonania, test lustra (Gallup), efekt Mądrego Hansa, uczenie się przez wykluczenie (pies Chaser), wgląd a zachowanie gatunkowe (wroniak Betty), pojęcia abstrakcyjne (papuga Alex), komunikacja symboliczna (taniec pszczoły), stygmergia, inteligencja zbiorowa (mrówki), inteligencja bez neuronów (śluzowiec), rozmiar mózgu a liczba neuronów w korze.
Inteligencja w bitach
Jak mierzyć inteligencję?
- Teoria inteligencji wielorakich - Howard Gardner
- Matematyczna teoria inteligencji - Marcus Hutter
- Inteligencja jako sprawność nabywania nowych umiejętności - Francois Chollet
Pojęcia: inteligencje wielorakie (Gardner), dostrzeganie analogii, kompresja danych (Hutter), złożoność Kołmogorowa, brzytwa Ockhama, uniwersalny kompresor, matryce Ravena, sprawność w nabywaniu umiejętności (Chollet), test ARC-AGI.
Zanim maszyny zaczęły się uczyć
Sztuczna inteligencja reguł i jej granice
- Maszyna analityczna Charlesa Babbage'a (1834-1837), Ada Lovelace - pierwsza programistka.
- Alan Turing (1950). Maszyna Turinga, test Turinga, hipoteza Churcha-Turinga.
- Pojęcie "sztucznej inteligencji" (Dartmouth, 1956)
- Nagroda Loebnera.
- Boty konwersacyjne (chatbots).
- John Searle - "Chiński pokój" i spór o rozumienie.
- Gra w szachy - programy regułowe (algorytmy typu brute force)
Pojęcia: maszyna analityczna Babbage'a, maszyna Turinga, test Turinga, hipoteza Churcha-Turinga, algorytm, czatbot, chiński pokój (Searle), składnia a semantyka, algorytmy brute force